Еўрапарламент прыняў грунтоўнае рашэнне па барацьбе з транснацыянальнымі рэпрэсіямі

16.06.2025 Еўрапарламент на падставе даклада Ганны Нойман (Hannah Neumann) прыняў рэзалюцыю пад назвай «Супрацьдзеянне транснацыянальным рэпрэсіям — на шляху да стратэгіі ЕС па абароне суверэнітэту і дэмакратычных каштоўнасцей Еўропы».

Дакумент коратка апісвае бягучае становішча ў галіне транснацыянальных рэпрэсій у Еўразвязе (ЕЗ) — асобнае месца адведзена Беларусі, пра якую канстатуецца: беларуская дзяржава выкарыстоўвае розныя формы гэтага віда рэпрэсій для пераследу людзей, якія знаходзяцца на тэрыторыі ЕЗ. Апроч таго, дакумент прапануе спіс рашэнняў, якія мусяць дапамагчы барацьбе з транснацыянальныямі рэпрэсіямі ў ЕЗ.

Змест:

• Што такое транснацыянальныя рэпрэсіі
• Навошта вылучаць гэты від рэпрэсій, чаму гэта праблема і выклік
• Як еўрапейскія ўлады хочуць супрацьстаяць транснацыянальным рэпрэсіям
• Што ў прапанавых рашэннях важна для беларусаў

Для эфектыўнай барацьбы з транснацыянальнымі рэпрэсіямі трэба разумець іх маштаб. А для гэтага пажадана мець аднаабразны падыход да таго, што ўлічваецца як выпадак транснацыянальных рэпрэсій. Для гэтага прапануецца на ўзроўні Еўразвяза, а таксама ў нацыянальных заканадаўствах краін-чальцоў ЕЗ пад транснацыянальнымі рэпрэсіямі разумець:

З-за таго, што формы і віды транснацыянальных рэпрэсій мяняюць сваю форму з цягам часу, а таксама з-за таго што бесперапынна з'язляюцца новыя формы транснацыянальных рэпрэсій, рэзалюцыя не дае закрыты спіс дзеянняў, якія можна аднесці да такіх рэпрэсій. Замест гэтага адзначаецца, што да транснацыянальный рэпрэсій адносяцца, напрыклад:

• фізічныя транснацыянальныя рэпрэсіі (мэтанакіраваныя забойствы, выкраданні, гвалт, прымусовыя вяртанні, гвалтоўныя знікненні, дэпартацыі і напады на маёмасць)
• нефізічныя метады прымусу (пагрозы, пераследванне сваякоў, узломы, шантаж, абвінавачванні ў тэрарызме або пагрозе нацыянальный бяспецы)
• злоўжыванне юрыдычнымі ды адміністратыўнымі працэдурамі (злоўжыванне консульскімі паслугамі, завочныя судовыя працэсы, злоўжыванне міжнароднымі сістэмамі экстрадыцыі і ўзаемнай прававой дапамогі, замарожванне актываў і абмежаванне доступу да банкаўскіх і фінансавых паслуг, беспадстаўныя крымінальныя абвінавачванні, адвольныя штрафы ці пакаранні)

Рэзалюцыя адзначае, што на дадзены момант колькасць выпадкаў транснацыянальный рэпрэсій, якія адбываюцца на тэрыторыі Еўразвяза, дакладна неадацэньваецца. Адначасова фіксуецца рост іх колькасці, а таксама пашырэнне іх метадаў і формаў.

Сярод галоўных краін-аўтараў транснацыянальных рэпрэсіях названыя ўсяго 4 краіны. Гэта Расея, Іран, Кітай і Беларусь.

Рэзалюцыя адзначае, што частка з транснацыянальных рэпрэсій грунтуецца на веры ў добрасумленнае выкарыстанне міждзяржаўных механізмаў кшталту Інтэрпола ці барацьбы з адмываннем грошай. Але замест гэтага аўтарытарныя краіны злоўжываюць гэтымі механізмамі, каб чужымі рукамі заблакаваць банкаўскія рахункі актывістаў, каб дамагацца выдачы дысідэнтаў у сваю краіну. Таксама прама прызнаецца, што некаторыя краіны фальсіфікуюць абвінавачванні, каб яны выглядалі не настолькі падазронымі і каб прадставіць ахвяр транснацыянальных рэпрэсій як сапраўдных злачынцаў.

Тое, што ў выніку транснацыянальных рэпрэсій людзі, якія знаходзяцца на тэрыторыі ЕЗ:

• могуць адчуваць сябе ў небяспецы
• могуць выбіраць самацэнзуру замест змагання за правы чалавека
• могуць адмовіцца ад змагання за прыцягненне да адказнасці асобаў, якія адказныя за злачынствы супраць чалавечнасці ці іншых злачынстваў

а таксама тое, што такім чынам аслабляюцца дэмакратычныя інстытуты ЕЗ, Еўрапарламент прызнае праблемай для ўсяго свайго грамадства. Асабліва з улікамі таго, што частка транснацыянальных рэпрэсій накіравана на грамадзян ЕЗ, якія з'яўляюцца палітыкамі гэтых краін, або займаюцца абаронай ці падтрымкай ахвяр, і не маюць ніякіх сувязяў з аўтарытарнымі краінамі, якія ажыццяўляюць супраць іх транснацыянальны пераслед.

Рэзалюцыя прапануе з большага рамкавыя рашэнні, але часам ёсць і досыць канкрэтныя прапановы.

Па-першае, прапануецца Еўракаміссіі ды EEAS арганізаваць збор інфармацыі, маніторынг і штогадовую справаздачнасць па транснацыянальных рэпрэсіях.

Па-другое, краінам-чальцам ЕЗ прапануецца рабіць спецыяльнае навучанне для праваахоўных, судовых, фінансавых органаў, служб кібербяспекі, органаў міграцыі і па справах уцекачоў, каб яны ўмелі выяўляць і рэагаваць на транснацыянальныя рэпрэсіі. Еўрапарламент заклікаў краіны-чальцы ЕЗ далучаць да распрацоўкі і ажыццяўлення трэнінгаў тыя супольнасці, якіх закранаюць транснацыянальныя рэпрэсіі.

Па-трэцяе, прапануецца разгледзець магчымасць прызнаць транснацыянальныя рэпрэсіі як цяжкае злачынства, якое мае трансгранічную прыроду, ў разуменні арт.83 Дагавора аб функцыянаванні Еўрапейскага Саюза (ў адным шэрагу са злачынствамі гандлю людзьмі, кантрабанды наркотыкаў, кантрабанды зброі).

Па-чацвёртае, падкрэсліваецца, што трэба адмаўляцца ад нефармальных, неправавых або прымусовых запытаў ад замежных уладаў на затрыманне, сачэнне, перадачу ўцекачоў або членаў дыяспар. І фіксаваць такія выпадкі.

У пятых, ёсць заклік да Еўракамісіі і краін-чальцоў ЕЗ выяўляць і выпраўляць сістэмныя ўразлівасці ў адміністрацыйных, прававых і фінансавых сістэмах, якія могуць быць выкарыстаны для транснацыянальных рэпрэсій.

У шостых, чальцам ЕЗ прапануецца прызначыць кантактныя асобы/органы па пытаннях транснацыянальных рэпрэсій для сваіх краін.

У сёмых, Еўракамісіі прапанавана распрацаваць змены для мандатаў Еўраюста ды Еўрапола, каб яны маглі эфектыўней супрацьстаяць транснацыянальным рэпрэсіям.

Ёсць і іншыя рашэнні й прапановы. Цалкам яны пералічаныя ў разглядаемай рэзалюцыі Еўрапарламента.

Варта звярнуць увагу, што асобныя прапанаваныя метады барацьбы еўрапейскіх уладаў з транснацыянальнымі рэпрэсіямі абапіраюцца на садзейнічанне з боку тых, хто сутыкаецца з гэтым відам рэпрэсій. Бо менавіта гэтыя людзі і супольнасці найлепей разумеюць рэпрэсіўныя тактыкі, ведаюць пра змены ў ніх.

Таму рэзалюцыя Еўрапарламента прадугледжвае:

• удзел у распрацоўцы і правядзенні трэнінгаў для мясцовых (еўрапейскіх) дзяржаўных служб і органаў, каб яны лепей маглі выяўляць (і супрацьдзейнічаць) транснацыянальным рэпрэсіям
• наладжванне пастаяннага кантакта паміж супольнасцямі, якія становяцца ахвярамі транснацыянальных рэпрэсій, і мясцовымі праваахоўнымі органамі з органамі бяспекі
• права на доступ да юрыдычнай дапамогі і кампенсацыю выдаткаў для ахвяр транснацыянальных рэпрэсій, калі яны адбыліся ў выніку злоўжывання прававымі сістэмамі

Адначасова прадстаўнікі дыяспар разглядаюцца не толькі як магчымыя ахвяры, але і як магчымыя выканаўцы транснацыянальных рэпрэсій (з-за ціску, ці нават без яго). Таму Еўрапарламент прапануе ўлічваць і гэты фактар, і «ўзмацняць ідэнтыфікацыю асоб сярод дыяспары, якія могуць быць выканаўцамі транснацыянальных рэпрэсій».

Дадаткова Еўрапарламент прапануе сваім краінам-чальцам уважліва правяраць уладальнікаў «залатых віз» (ды іншых падобных віз, відаў на жыхарства, якія даюцца ўзамен за інвестыцыі), і скасоўваць гэткія візы за сувязі з рэжымамі, якія практыкуюць транснацыянальныя рэпрэсіі.

Чытайце таксама:

• Что делать, если через родственников уехавшему беларусу предлагают написать в «Комиссию по возвращению»
• Гадавіна забойства саўдаўскага журналіста. Хто ў гэты дзень выступае са стэнд-апам, бо грошы не пахнуць?
• Беларускія ўлады парушаюць правы чалавека, караючы за журналістыку без акрэдытацыі. Гэта вырашыў КПЧ ААН, у тым ліку на прыкладзе бярозаўскай журналісткі

Сутыкнуліся з парушэннем правоў?
Пішыце нам. Гэта бясплатна, бяспечна, ананімна