Якія прычыны? Якія наступствы?
Як сталася, што ў самыя прэстыжныя вузы ўпершыню не было конкурсаў і нават на некаторых факультэтах адбыўся недабор? Рэкордна нізкі конкурс у беларускія медуніверсітэты ў 2026 годзе выкліканы спалучэннем некалькіх фактараў, лічыць Віктар Ганчарук, прадстаўнік беларускай медыцынскай супольнасці, у мінулым выкладчык Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта, які публічна выказвае крытычную грамадзянскую пазіцыю адносна палітыкі беларускіх уладаў.
Б.В.: Сёлета ўступная кампанія ў медыцынскія ўніверсітэты завяршылася рэкордна нізкім конкурсам. Вы прадстаўнік медыцынскай супольнасці і шмат гадоў выкладалі ў Гродзенскім медуніверсітэце. Як вы ацэньваеце тое, што адбылося?
Віктар Ганчарук: Скажу проста: такога не было за ўсю сучасную гісторыю вышэйшай медыцынскай адукацыі ў Беларусі. Паводле апошняга абнаўлення табліц у апошні дзень прыёму дакументаў, 17 ліпеня, на шэраг спецыяльнасцяў у медуніверсітэтах быў недабор, а ў цэлым конкурс альбо набліжаўся да аднаго чалавека на месца, альбо нават не дацягваў да яго. Прахадныя балы адчувальна праселі, найглыбейшае падзенне на фармацэўтычным напрамку. Раней сітуацыя выглядала так: калі чалавек не паступаў у медыцынскі ўніверсітэт, ён шукаў іншыя магчымасці. Цяпер усё наадварот. Калі абітурыент не праходзіць на іншыя спецыяльнасці хіміка-біялагічнага профілю, самы час, як кажуць, несці дакументы ў медуніверсітэт, бо менавіта тут конкурсу практычна няма. Набор у выніку адбыўся, месцы запоўнілі. Але конкурсу, па сутнасці, не было. А там, дзе няма конкурсу, няма і адбору.
Б.В.: Чаму, на вашу думку, так сталася? Міністэрства ж, наадварот, павялічыла колькасць бюджэтных месцаў і адмяніла платную форму.
Віктар Ганчарук: Маё глыбокае перакананне: гэта вынік таго, што Міністэрства аховы здароўя ставіцца да людзей як да рэсурсу, як да штатных адзінак. За лічбамі яно не бачыць жывых людзей. Адмянілі платнае навучанне, тое самае, што давала магчымасць пасля інтэрнатуры спакойна сысці ці з’ехаць у іншую краіну. Для мэтавікаў увялі пяць гадоў абавязковай адпрацоўкі, астатнія бюджэтнікі таксама з размеркаваннем. Калі называць рэчы сваімі імёнамі, гэта рабаўладальніцкае стаўленне да чалавека. Планавальнікі вырашылі так: мы робім, як нам трэба, а ўсе астатнія нікуды не дзенуцца і прыстасуюцца. Але людзі не рэсурс. У абітурыентаў ёсць свае інтарэсы, яны плануюць уласнае жыццё. І яны проста не пайшлі: выбралі іншыя спецыяльнасці, іншыя факультэты, навучанне за мяжой. Вось і ўся прычына.
Б.В.: Чым такі падыход небяспечны менавіта для медыцыны?
Віктар Ганчарук: Як выкладчык універсітэта магу сказаць адназначна: пры адсутнасці адбору якасць будучых студэнтаў зніжаецца. А калі гаворка ідзе пра медыцынскі ўніверсітэт і пра будучых дактароў, такі падыход надзвычай небяспечны. Прычым адбору няма ні на адным этапе. Першае: няма адбору пры паступленні, бо няма конкурсу. Другое: фактычна няма адбору і падчас навучання, бо існуе ўстаноўка практычна нікога не адлічваць з універсітэта. Трэцяе: пасля выпуску дзейнічае абавязковае размеркаванне. Нават калі чалавек разумее, што не хоча заставацца ў гэтай прафесіі, у яго няма выбару. Калі чалавек выгарае і разумее, што не гатовы працаваць за такі заробак у гэтай краіне, у яго ўсё роўна няма выбару. Пераступіўшы парог універсітэта, ён гарантавана павінен адпрацаваць як мінімум два гады, калі паступіў на бюджэт, і пяць гадоў, калі паступіў па мэтавым напрамку. Фактычна не адпрацаваць чалавек не можа. Мы атрымліваем сістэму, дзе няма адбору ні на ўваходзе, ні падчас навучання, затое ёсць прымус на выхадзе. Для будучых дактароў гэта недапушчальна.
Б.В.: І пры гэтым афіцыйна ўсё падаецца як поспех?
Віктар Ганчарук: Так, і гэта асабліва цынічна. Тыя самыя людзі, якія прынялі гэтае рашэнне, атрымліваюць прэміі ў галіне якасці і публікуюць пра гэта артыкулы. Хаця па сутнасці гэта прыклад нізкаякаснага кіравання, кіравання, якое не ўлічвае, што студэнт і абітурыент гэта чалавек, а не штатная адзінка. Да людзей трэба ставіцца як да людзей. Гэта і ёсць галоўны ўрок сёлетняй кампаніі.
Чытайце таксама:
Сутыкнуліся з парушэннем правоў?
Пішыце нам. Гэта бясплатна, бяспечна, ананімна
Б.В.: Сёлета ўступная кампанія ў медыцынскія ўніверсітэты завяршылася рэкордна нізкім конкурсам. Вы прадстаўнік медыцынскай супольнасці і шмат гадоў выкладалі ў Гродзенскім медуніверсітэце. Як вы ацэньваеце тое, што адбылося?
Віктар Ганчарук: Скажу проста: такога не было за ўсю сучасную гісторыю вышэйшай медыцынскай адукацыі ў Беларусі. Паводле апошняга абнаўлення табліц у апошні дзень прыёму дакументаў, 17 ліпеня, на шэраг спецыяльнасцяў у медуніверсітэтах быў недабор, а ў цэлым конкурс альбо набліжаўся да аднаго чалавека на месца, альбо нават не дацягваў да яго. Прахадныя балы адчувальна праселі, найглыбейшае падзенне на фармацэўтычным напрамку. Раней сітуацыя выглядала так: калі чалавек не паступаў у медыцынскі ўніверсітэт, ён шукаў іншыя магчымасці. Цяпер усё наадварот. Калі абітурыент не праходзіць на іншыя спецыяльнасці хіміка-біялагічнага профілю, самы час, як кажуць, несці дакументы ў медуніверсітэт, бо менавіта тут конкурсу практычна няма. Набор у выніку адбыўся, месцы запоўнілі. Але конкурсу, па сутнасці, не было. А там, дзе няма конкурсу, няма і адбору.
Б.В.: Чаму, на вашу думку, так сталася? Міністэрства ж, наадварот, павялічыла колькасць бюджэтных месцаў і адмяніла платную форму.
Віктар Ганчарук: Маё глыбокае перакананне: гэта вынік таго, што Міністэрства аховы здароўя ставіцца да людзей як да рэсурсу, як да штатных адзінак. За лічбамі яно не бачыць жывых людзей. Адмянілі платнае навучанне, тое самае, што давала магчымасць пасля інтэрнатуры спакойна сысці ці з’ехаць у іншую краіну. Для мэтавікаў увялі пяць гадоў абавязковай адпрацоўкі, астатнія бюджэтнікі таксама з размеркаваннем. Калі называць рэчы сваімі імёнамі, гэта рабаўладальніцкае стаўленне да чалавека. Планавальнікі вырашылі так: мы робім, як нам трэба, а ўсе астатнія нікуды не дзенуцца і прыстасуюцца. Але людзі не рэсурс. У абітурыентаў ёсць свае інтарэсы, яны плануюць уласнае жыццё. І яны проста не пайшлі: выбралі іншыя спецыяльнасці, іншыя факультэты, навучанне за мяжой. Вось і ўся прычына.
Б.В.: Чым такі падыход небяспечны менавіта для медыцыны?
Віктар Ганчарук: Як выкладчык універсітэта магу сказаць адназначна: пры адсутнасці адбору якасць будучых студэнтаў зніжаецца. А калі гаворка ідзе пра медыцынскі ўніверсітэт і пра будучых дактароў, такі падыход надзвычай небяспечны. Прычым адбору няма ні на адным этапе. Першае: няма адбору пры паступленні, бо няма конкурсу. Другое: фактычна няма адбору і падчас навучання, бо існуе ўстаноўка практычна нікога не адлічваць з універсітэта. Трэцяе: пасля выпуску дзейнічае абавязковае размеркаванне. Нават калі чалавек разумее, што не хоча заставацца ў гэтай прафесіі, у яго няма выбару. Калі чалавек выгарае і разумее, што не гатовы працаваць за такі заробак у гэтай краіне, у яго ўсё роўна няма выбару. Пераступіўшы парог універсітэта, ён гарантавана павінен адпрацаваць як мінімум два гады, калі паступіў на бюджэт, і пяць гадоў, калі паступіў па мэтавым напрамку. Фактычна не адпрацаваць чалавек не можа. Мы атрымліваем сістэму, дзе няма адбору ні на ўваходзе, ні падчас навучання, затое ёсць прымус на выхадзе. Для будучых дактароў гэта недапушчальна.
Б.В.: І пры гэтым афіцыйна ўсё падаецца як поспех?
Віктар Ганчарук: Так, і гэта асабліва цынічна. Тыя самыя людзі, якія прынялі гэтае рашэнне, атрымліваюць прэміі ў галіне якасці і публікуюць пра гэта артыкулы. Хаця па сутнасці гэта прыклад нізкаякаснага кіравання, кіравання, якое не ўлічвае, што студэнт і абітурыент гэта чалавек, а не штатная адзінка. Да людзей трэба ставіцца як да людзей. Гэта і ёсць галоўны ўрок сёлетняй кампаніі.
Чытайце таксама:
- «Калі не будзе настаўнікаў, то будзем хадзіць п'янымі і дурнымі»
- Дзень ведаў. Колькі беларусаў навучаюцца ў школах па-беларуску? Лічба з кожным годам змяншаецца
Сутыкнуліся з парушэннем правоў?
Пішыце нам. Гэта бясплатна, бяспечна, ананімна
